كه اين وعده از كه بوده است : ابن عبّاس و مجاهد گفته‌اند : پدر ابراهيم وعده كرد كه مؤمن شود اگر ابراهيم براى او استغفار كند و چون ابراهيم تعهّد خود را انجام داد و او مؤمن نشد ابراهيم اعلان قطع رابطه با او كرد ، بعضى گفته‌اند : ابراهيم به او وعده كرد به اين شرط استغفار مىكنم كه تو مؤمن شوى و چون از او مأيوس شد و احساس كرد كه او مؤمن نمىشود از او كناره گيرى كرد ، و مناسب اين معنى قرائت حسن بصرى است كه چنين خوانده است « الَّا عن موعدة وعدها اباه » يعنى دعاى ابراهيم بواسطه ى وعده اى بود كه به پدر خود داده بود . « لأَوَّاه حَلِيمٌ » 114 مجمع : يعنى 1 - زياد دعا و گريه ميكرد ، و از امام صادق عليه السّلام نيز اين معنى نقل شده است ، 2 - مهربان ببندگان خدا بود . 3 - چون نام آتش به زبان ميآورد آه ميكشيد ، 4 - يعنى مؤمن بود ، و اين بلغت حبشه است 5 - يعنى با يقين و استوارى بود ، 6 - عفيف و پاكدامن بود 7 - دست بردار بود از آنچه ناپسند خداوندى است ، 8 - نرمدل بود و زارى كننده ، 9 - تسبيحگوى بود و بسيار در حال ذكر خدا ، 10 - مهربان بود با بىآرامى و زارى كه يقين داشت كه دعا و زارى او پذيرفته مىشود و از بندگى دستبردار نيست و حليم بمعنى خوددارى از آزار است كه از گناه كار درمىگذرد . « حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ » 115 طبرى : يعنى اگر شما براى مردگان طلب آمرزش كرديد خدا شما را محكوم بگمراهى و مسئول نمىكند چون مؤمن و به راه راست هستيد تا اينكه بيان كند و توضيح دهد كه از چه چيزها بايد بپرهيزيد . « لَقَدْ تابَ اللَّه عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهاجِرِينَ » 117 مجمع : در اين آيه آغاز باسم پيغمبر ( ص ) شده است و دنبال آن نام مهاجرين آورده شده است با اينكه پيغمبر گناهى نداشته است كه آمرزيده شود براى اين بوده است كه وجود مقدّس پيغمبر وسيله ى آمرزش است و نيز براى تحسين عمل پيغمبر ص و آغاز سخن بوده است و از امام هشتم علىّ بن موسى الرّضا عليهما السّلام روايت شده است كه آن حضرت « تاب اللَّه بالنّبي » قرائت ميفرمود يعنى بوسيله ى پيغمبر ( ص ) آنها را آمرزيد .